Home > Projeler > İbrahim ÖZOĞLU – 150. Yılında Tünel

İbrahim ÖZOĞLU – 150. Yılında Tünel

150. Yılında Tünel
Tünel, İstanbul’da Haliç’in kuzey kıyısında yer alan, Karaköy (Galata) ve Beyoğlu (Pera) bölgelerini birbirine bağlayan iki istasyonlu bir fünikülerdir. 1863’te Londra’da inşa edilen yeraltı toplu taşıma sisteminin ardından, dünyanın en eski ikinci yeraltı kentsel demiryolu hattı olarak bilinmektedir.

1860’lı yıllarda İstanbul’a turist olarak gelen Fransız müteahhit ve mühendisi Eugène Henri Gavand, şehir sakinlerinin Karaköy’den Beyoğlu’na ulaşmak için Yüksekkaldırım Yokuşu’nu kan ter içinde tırmanmaları gerektiğini, bu yolda sürekli mekik dokuduklarını gözlemler. Bu yokuşun güçlüğünü aşmak için asansör tipinde bir demiryolu hattı açılması gerektiğini düşünür. O devrin bankacılık merkezi olan Galata ile sosyal hayatın kalbinin attığı Pera arasında açılacak bu hattın hem yararlı hem de kârlı bir iş olacağı sonucuna varır. Gavand’ın teklif ettiği Tünel projesi, 10 Haziran 1869 tarihli padişah fermanıyla onaylanır. Böylece, “Yap-İşlet-Devret” modeliyle inşa edilen Tünel, Ocak 1875 tarihinde halkın hizmetine sunulur.

Açıldığı ilk günlerden itibaren şehrin sosyal hayatına giren Tünel, daha çok gayrimüslim nüfusun yaşadığı Galata ile Suriçi bölgesi arasındaki mesafeleri kısaltır. Bu bölgeler arasında daha iç içe bir hayat başlar. Diğer taraftan, şehirde toplu taşıma kültürünün başlangıcı olan bu demiryolu hattı, Yüksekkaldırım Yokuşunu tek alternatif olmaktan çıkarır.

Zaman içinde modern teknolojinin gereklerine uygun olarak yapılan yenilemelerde ahşap olan vagonlar değiştirilmiş, metal vagonlar lastik tekerlekler üzerinde işletilmeye başlanmıştır. 2 Kasım 1971 tarihinde Tünel hattı yeni haliyle hizmete açılır. 350 beygir gücündeki elektrikli sistemiyle 573 metrelik mesafeyi 90 saniyede aşan Tünel hattı, on altı metre boyunda iki vagonuyla bir seferde 170 kişi taşıyabilmektedir.

Tarihten Günümüze Şehirle Bütünleşmiş Bir Ulaşım Aracı

Bir buçuk asırlık bu demiryolu hattı, kültürel mirasımızın bir parçası olarak İstanbul’un mimarî ve kültürel değerleri bakımından şehir tarihinde önemli bir yere sahiptir. Bu özelliğinin yanı sıra, günümüz şehir sakinlerine yüz elli yıllık macerasının dönüm noktalarından pek çok olayı, değişik anı ve izlenimleri sunmaya devam etmektedir. Ancak, Osmanlı döneminde ve Cumhuriyet’in ilk yıllarında İstanbul halkının vazgeçilmezi olan Tünel’in, günümüzde yeteri kadar bilinmediğini, özellikle bugünkü ileri teknoloji ürünü toplu taşıma sistemlerinin yanında nostaljik bir ulaşım aracı olarak görüldüğünü söylemek mümkündür.

Kısa menzilinde dünyanın dört bir tarafından gelen yolcularını taşıyan Tünel’in fotoğraflarını çekmeye karar vermemde, ülkemizin ulaşım tarihine mal olmuş ve yeraltı galerisini andıran bir mekânı görüntülemek arzusunun yanında, her sabah erken saatlerde başlayıp gece geç vakitlere kadar günlük hayatın koşuşturması içinde inilip binilen kırk metrekarelik sevimli vagonlarda farklı renk ve kültürlerden insanlara rastlamamın da etkili olduğunu belirtmeliyim.

Doğrusu, başlangıçta kısıtlı bir mekânda bambaşka görsel zenginliklerle karşılaşabileceğimi tahmin etmemiştim. Karaköy’den başlayıp kaldırım taşlı İstiklâl Caddesi’ne yükselerek uzanan Tünel hattı boyunca gerek vagonlarda gerek bekleme alanlarında karşılaştığım yolcular, istasyonların sessiz ve durağan mekânları yanında, biraz meşakkatli ve uzunca süren bu çalışmanın kimi zaman şahitleri kimi zaman da konusu oluverdiler.

İstanbul’un ulaşım kültürünün ihmal edilmeye başlanan bir parçasını ortaya koyarken, gelecek nesillere aynı zamanda birer görsel belge niteliğindeki bu fotoğrafları bırakabilmenin mutluluğunu yaşıyorum. Elbette, bu çalışmanın tamamlanmasında destek olan tüm dost ve arkadaşlara teşekkür ederim.

Umuyor ve diliyorum ki, Tünel tıpkı yüz elli yıldır olduğu gibi kısacık güzergâhında, kıtaların birleştiği bu şehirde keyif dolu yolculuklarla farklı kültürlerden insanları buluşturmaya devam eder.


İbrahim ÖZOĞLU’nun çalışmasını altyazılarıyla aşağıdaki albümde izleyebilirsiniz…


İSTANBULAŞIM Fotoğraf Albümünün tamamını (altyazılarıyla) aşağıda izleyebilirsiniz…