İstanbul’da Bireysel Ulaşım-Scooterlar
Scooter kelimesi, İngilizce’de “hızlıca, sessizce veya ani bir şekilde bir yerden uzaklaşmak” anlamına gelen “scoot” fiilinden türetilmiştir. Temel anlamıyla “küçük, genellikle iki tekerlekli, ayağın birinin üzerinde durduğu ve diğer ayağın yere iterek ilerlemeyi sağladığı bir ulaşım aracı”nı tanımlar, pratik, hafif ve çevik yapısını yansıtır. Zamanla motorlu versiyonları ve elektrikli versiyonları da çıkınca, kelime hem klasik ayakla itmeli araçları hem de modern elektrikli modelleri kapsar hale geldi.
Dünyada bireysel ulaşım aracı olarak kullanılan scooter’ın tarihçesi 20. yüzyılın başlarına kadar uzanır. 1920’lerde çocuklar için tasarlanan ilk scooter’lar, 1990’lı yıllarda İsviçreli mühendis Wim Ouboter tarafından geliştirilen Micro Scooter’la modern katlanabilir scooter’ların öncüsü oldu ve kısa sürede tüm dünyada popülerlik kazandı. 2010’lu yıllarda sahneye çıkan elektrikli scooter’lar; özellikle ABD’de kullanılmaya başlanan paylaşımlı scooter sistemleriyle kentsel ulaşımda devrim yarattı. Bu yenilik, şehir içi kısa mesafeli ulaşımı kolaylaştırarak scooter’ları bireysel ve çevreci bir ulaşım alternatifi haline getirdi. Bugün dünya genelinde birçok şehirde scooter’lar, hem bireysel hem de paylaşımlı olarak aktif şekilde kullanmaktadır.
İstanbul’da bireysel ulaşım aracı olarak scooter kullanımı, 2019 yılı itibariyle hızla yaygınlaşmaya başladı. Şehirde artan trafik sıkışıklığı ve kısa mesafelerde pratik ulaşım ihtiyacı, otopark sıkıntısı, elektrikli ve toplu taşıma araçlarındaki yoğunluk scooter’ları cazip hale getirmiştir. İlk olarak özel girişimler tarafından kiralık scooter hizmetleri sunulmaya başlanmış, ardından İstanbul Büyükşehir Belediyesi de bu alanda düzenlemeler yaparak kullanım kurallarını belirlemiştir.
Çevreci ulaşım aracı olarak da dikkat çeken scooter’lar, gençler ve öğrencilerin yanı sıra çalışan kesim tarafından da sıkça tercih edilmektedir. Bugün İstanbul sokaklarında birçok farklı marka ve modelde scooter görmek mümkün olup, bu araçlar kentsel mobilitenin ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir.
Kiralık scooter’lar, mobil uygulamalar sayesinde kolayca erişilebilir hale geldi. Kullanıcılar, istedikleri noktadan scooter kiralayıp yolculuk sonunda uygun bir yere park ederek kullanım sürecini tamamlayabilmektedir. Bu sistemin, özellikle metro ve otobüs gibi toplu taşıma araçlarıyla entegre şekilde kullanılması büyük kolaylık sağlıyor. Uygun altyapı düzenlemeleri ve toplumsal bilinçlenme ile scooter’lar, İstanbul’un trafik yükünü azaltan, çevre dostu ve etkili bir ulaşım alternatifi olarak önemini artırmaya devam edecektir.
Scooter kullanımının İstanbul’da yaygınlaşmasında, paylaşımlı scooter hizmeti sunan özel şirketlerin katkısı büyüktür. İstanbul’da Martı, BinBin, HOP! Ve MOBI gibi markalar bulunmaktadır. Bu hizmetler, kullanıcıların mobil uygulamalar aracılığıyla scooterları kiralamasına olanak tanımaktadır. Örneğin, Martı’nın 2025 yılı için belirlediği ücretlendirme, açılış ücreti olarak 7,99 TL ve dakika başına 15,98 TL şeklindedir.
Ancak scooter kullanımıyla birlikte bazı sorunlar da gündeme gelmiştir. Kuralsız kullanım, kaldırımlarda gelişigüzel bırakılan scooter’lar ve trafik güvenliği konusunda yaşanan eksiklikler hem yayalar hem de sürücüler için risk oluşturmaktadır. Bu nedenle İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) ve ilgili kurumlar, scooter kullanımına dair çeşitli düzenlemeler getirmiştir. Belirli bölgelerde hız sınırları, park alanları ve yaş sınırı gibi kurallar, bu araçların daha güvenli ve düzenli kullanılmasını amaçlamaktadır.
İstanbul’da 2021 yılı itibarıyla yaklaşık 30 bin paylaşımlı elektrikli scooter kullanılmaktadır. İBB’nin Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) tarafından belirlenen hedef doğrultusunda, bu sayının 75 bine çıkarılması planlanmaktadır. Bu hedef, şehirde yaşayan her 200 kişiye bir scooter düşecek şekilde belirlenmiştir. Ancak, günlük kiralama sayıları hakkında resmi bir istatistik mevcut değildir. Şehirdeki scooter sayısının artırılma çalışmaları ve kullanıcı profilinin genişlemesi, şehirdeki scooter kullanımının ne kadar yaygınlaştığını ve günlük kiralama sayılarının da önemli ölçüde arttığının göstergesidir. Bu artış, özellikle kısa mesafeli ulaşımda scooterların pratik ve çevreci bir alternatif olarak tercih edilmesiyle ilişkilidir. Elektrikli scooter kullanımının yoğunluğu, özellikle sabah ve akşam saatlerinde artmaktadır. Bu durum, scooter’ların kısa mesafeli ulaşımda tercih edildiğini gösteriyor. Günlük kiralama sayıları, hava durumu, mevsimsel değişiklikler ve toplu taşıma alternatiflerinin durumuna göre değişiklik gösterebilir. Kullanıcı profiline bakıldığında, paylaşımlı elektrikli scooter kullanımının özellikle gençler, erkekler ve yüksek eğitim seviyesine sahip bireyler arasında yaygın olduğu görülülüyor. Ayrıca, aylık ulaşım gideri yüksek olan kişilerin de scooter kullanımına daha fazla yöneldiği tespit edilmiştir.
Projemde, İstanbul gibi yoğun ve karmaşık ulaşım ağına sahip bir megakentte, bireysel mikro mobilite araçlarının kent içi ulaşım üzerindeki etkilerini anlatmayı hedefliyorum. Konu olarak scooter’ı tercih etmemin temel nedeni, şehircilik alanında sürdürülebilir, insan odaklı ve esnek ulaşım çözümleri üretme gerekliliğidir. Günümüz kentlerinde artan nüfus, yoğun trafik, hava kirliliği ve sınırlı otopark alanları gibi sorunlar, klasik ulaşım modellerinin yetersiz kaldığını gösteriyor. Bu noktada scooter’lar, mikro mobilite anlayışına dayalı olarak, kent içi kısa mesafeli ulaşımı kolaylaştıran çevreci ve düşük maliyetli bir araç olarak öne çıkıyorlar. Teknik olarak bakıldığında, elektrikli scooter’lar hafif, kompakt yapıları ve düşük enerji tüketimleriyle modern şehir altyapısına kolayca entegre olabilmektedir. Şarj edilebilir yapıları sayesinde fosil yakıt kullanımını azaltarak çevre dostu bir alternatif sunarlar. Şehircilik açısından değerlendirildiğinde, scooter kullanımı; motorlu araç trafiğini azaltarak karbon salınımını düşürmekte, kamusal alanların daha verimli kullanılmasına olanak tanımakta ve toplu taşıma sistemleriyle entegre edildiğinde ulaşım ağını bütüncül hale getirmektedir. Ayrıca, scooter altyapısı planlanırken yaya yolları, bisiklet yolları ve park alanları gibi unsurlar da göz önünde bulundurulduğundan, bu araçlar şehir planlamasında daha yaşanabilir ve erişilebilir kentler oluşturulmasına katkı sağlar. Elektrikle çalışıyor olması nedeniyle fosil yakıt tüketmemesi, karbon salınımı yapmıyor olması, kısa mesafelerde toplu taşıma ihtiyacını azaltması, paylaşım sistemlerinin yaygınlaşması ve düşük bakım maliyetleri sayesinde scooter ekonomik olarak sürdürülebilir bir araç haline gelmiştir. Bu nedenlerle projemde, İstanbul’un kentsel ulaşım vizyonuna uygun olarak scooter’ı, çağdaş şehircilik anlayışıyla uyumlu, sürdürülebilir ve kullanıcı dostu bir ulaşım aracı olarak değerlendirdim.

























































A. Figen GÜNDÜZ’ün çalışmasını altyazılarıyla aşağıdaki albümde izleyebilirsiniz…
İSTANBULAŞIM Fotoğraf Albümünün tamamını (altyazılarıyla) aşağıda izleyebilirsiniz…









